|
Falėnderimi i takon vetėm Allahut (Subhanehu ue Teala), Atė e falėnderojmė dhe vetėm nga Ai ndihmė, falje dhe udhėzim kėrkojmė, kėrkojmė mbrojtje nga Allahu (Subhanehu ue Teala) pėr veprat tona tė kėqija, Atė qė Allahu e udhėzon ska kush qė e humb, dhe atė qė Allahu nė rrugė tė keqe e lenė, ska kush qė mundet nė rrugė tė drejtė ta drejtojė. Deklaroj se nuk ka Zot tjetėr qė e meriton adhurimin pėrveē Allahut, i Cili nuk ka shok, dhe deklaroj se Muhamedi (SalAllahu alejhi ue selem) ėshtė i Dėrguar dhe rob i Tij.
Mė pas:
Me tė vėrtetė Allahu (Subhanehu ue Teala) na ka obliguar (na ka bėrė farz) disa gjėra tė cilat nuk lejohet qė mos ti veprojmė, dhe ka vendosur kufij qė nuk lejohet ti tejkalojmė, dhe na i ka ndaluar disa gjėra tė cilat nuk na lejohet ti veprojmė.
Pejgamberi (SalAllahu alejhi ue selem) ka thėnė:
"Ate ēka Allahu (Subhanehu ue Teala) e ka lejuar nė librin e Tij (Kur'an) ajo ėshtė e lejuar (hallall), dhe ate ēka e ka ndaluar ėshtė e ndaluar, kurse pėr ato gjėra qė ka heshtur, ėshtė falje pėr ju dhe pranojeni faljen nga Allahu (Subhanehu ue Teala) sepse Allahu (Subhanehu ue Teala) nuk harron."
...pastaj lexoi ajetin ku Allahu (Subhanehu ue Teala) thotė:
"...e Zoti yt nuk ėshtė qė harron."[Merjem, 64]
[Transmeton Hakimi 375/2, Shejh Albani ka thėnė se hadithi ėshtė Hasen, shih Gajetul Meram f.14]
Kurse haramet (gjėrat e ndaluara) janė kufijtė tė cilat i ka vendosur Allahu (Subhanehu ue Teala). Allahu (Subhanehu ue Teala) thotė:
"Dhe kėta janė kufijtė e pėrcaktuar tė Allahut dhe kushdo qė i kalon kufijtė e pėrcaktuar tė Allahut, atėherė me tė vėrtetė qė ai e ka dėmtuar veten."
[Et-Talak, 1]
Allahu (Subhanehu ue Teala) iu ėshtė kėrcėnuar atyre qė i kalojnė kufijtė e Tij dhe nuk i respektojnė ndalesat e Tij. Allahu (Subhanehu ue Teala) ka thėnė:
"Dhe kushdo qė nuk i bindet Allahut dhe tė Dėrguarit tė Tij dhe i kalon kufijtė e Tij, (atėherė) Ai do ta flakė atė nė Zjarr pėr tė banuar atje dhe pėr tė do tė ketė ndėshkim poshtėrues."
[En-Nisa, 14]
Largimi nga haramet ėshtė obligim i ēdo besimtari. Pejgamberi (SalAllahu alejhi ue selem) ka thėnė:
"Atė ēka u'a kam ndaluar juve largojuni atyre, kurse ate ēka ju kam urdhėruar, veproni ēka tė keni mundėsi."
[Transmeton Muslimi, hadithi nr.130]
Disa tė cilėt i pasojnė epshet e tyre, tė cilėt kanė dituri shumė tė cekėt dhe iman tė dobėt, kur tė dėgjojnė pėr haramet (ndalesat) nervozohet dhe thonė: ēdo gjė qenka haram, nuk latė asgjė e qė nuk e ndaluat, na keni lodhur shpirtin tonė, nga keni ngushtuar jetėn tonė, dhe ju nuk dini tjetėr gjė vetėm tė thoni: e ndaluar, e ndaluar; feja ėshtė tolerancė dhe Allahu (Subhanehu ue Teala) ėshtė i mėshirshėm.
Pohimeve tė kėtyre personave i themi:
Allahu (Subhanehu ue Teala) gjykon si tė do dhe askush nuk ka tė drejt ta korrigjoj Atė, dhe Ai ėshtė i Urti i Gjithėdijshmi, Ai lejon ēka tė do dhe ndalon ēka tė do, dhe prej kushteve tė adhurimit tonė ndaj Allahut (Subhanehu ue Teala) ėshtė qė ti dorėzohemi ēdo gjykimi tė Allahut (Subhanehu ue Teala) dhe tė jemi tė kėnaqur me atė gjykim.
Çdo gjykim Allahu (Subhanehu ue Teala) e ka vendosur me diturinė, menēurinė, urtėsinė dhe drejtėsinė e Tij, siē ka thėnė Allahu (Subhanehu ue Teala):
"Fjalėt e Zotit tėnd janė plot tė vėrteta (ēka lajmėrojnė) dhe plot tė drejta (ēka gjykojnė). Ska kush qė tė ndryshojė fjalėt (vendimet) e Tij. Ai ėshtė qė dėgjon e di."
[El-En'am, 115]
Gjithashtu, Allahu (Subhanehu ue Teala) na ka treguar rregullat e Tij se si i lejon dhe si i ndalon gjėrat, ku thotė:
"..ai u lejon atyre si tė ligjshme At-Tajjibat (gjithēka tė mirė dhe tė ligjshme pėr besimin, punėt, njerėzit, ushqimet, sendet) dhe ua ndalon si tė paligjshme Al-Khabaith (gjithēka tė keqe dhe tė palejueshme pėr besimin, punėt, njerėzit, ushqimet).."
[El-A'raf, 157]
Lejimi apo ndalimi i gjėrave ėshtė kompetencė vetėm e Allahut (Subhanehu ue Teala), dhe ēdo kush i cili ia jep vetės apo tė tjerėve kėtė tė drejtė (pėr lejim apo pėr ndalim) ėshtė qafir (pabesimtar), i dalur nga feja e Allahut (Subhanehu ue Teala). Allahu (Subhanehu ue Teala) thotė:
"Apo kanė ata shokė e tė barabartė me Allahun (zota tė rremė tė tyre) tė cilėt kanė themeluar e pėrcaktuar pėr ta ndonjė fe tė cilėn nuk e ka urdhėruar e pėrcaktuar Allahu?"
[Esh-Shura, 21]
Pastaj, nuk i lejohet askujt qė tė flet pėr hallallin dhe haramin pėrveē ata qė kanė dituri dhe njohuri pėr Kur'anin dhe Sunetin e Pejgamberit (SalAllahu alejhi ue selem). Allahu (Subhanehu ue Teala) u ėshtė kėrcėnuar atyre qė i lejojnė apo ndalojnė gjėrat pa dituri. Allahu (Subhanehu ue Teala) thotė:
"Por mos thoni nė lidhje me atė qė jua thotė goja duke gėnjyer: Kjo ėshtė e ligjshme dhe kjo ėshtė e ndaluar, qė tė shpifni gėnjeshtėr ndaj Allahut, (pasi) me tė vėrtetė ata tė cilėt shpifin gėnjeshtra ndaj Allahut, nuk kanė shpėtim."
[En-Nahl, 116]
Haramet (ndalesat) janė tė cekura nė Kuran dhe sunnet (hadithe), si p.sh fjala e Allahut (Subhanehu ue Teala) ku thotė:
"Thuaj: Ejani tju lexoj atė qė me tė vėrtetė ju ndaloi Zoti juaj: tė mos i shoqėroni Atij asnjė send, tė silleni mirė me prindėrit, tė mos i mbytni fėmijėt tuaj pėr shkak tė varfėrisė, sepse Ne u ushqejmė juve dhe ata, tė mos u afroheni mėkateve tė hapta apo tė fshehta, mos e mbytni njeriun sepse mbytjen e tij e ndaloi All-llahu, pėrpos kur ėshtė me vend. Kėto janė porositė e Tij, kėshtu qė tė mendoni thellė."
[El-En'am, 151]
Gjithashtu, edhe nė hadithe janė tė cekura shumė ndalesa (harame), si hadithi ku Pejgamberi (SalAllahu alejhi ue selem) thotė:
"Me tė vėrtetė Allahu (Subhanehu ue Teala) ka ndaluar shitjen e alkoolit, ngordhėsirės, derrit dhe idhujve."
[Transmeton Ebu Davudi 3486, dhe gjithashtu ėshtė nė Sahihun e Ebu Davudit, 977]
Pejgamberi (SalAllahu alejhi ue selem) thotė:
"Kur Allahu (Subhanehu ue Teala) e ndalon ndonjė send, e ndalon edhe shitjen e tij."
[Transmeton Darekutni 7/3 dhe hadithi ėshtė Sahih]
Ndonjėherė disa ajete i cekin ndalesat (haramet) qė i pėrkasin njė lloji, si pėr shembull ndalesat e ushqimeve, ku Allahu (Subhanehu ue Teala) thotė:
"Juve u janė ndaluar (ti hani): ngordhėsirat, gjaku, mishi i derrit, ajo qė theret jo nė emrin e All-llahut, e furmja, e mbytura, e rrėzuarja, e shpuarja (nga briri i tjetrės), ajo qė e ka ngrėnė egėrsira, pėrveē asaj qė arrini ta therrni (para se tė ngordhė), ajo qė ėshtė therrur pėr idhuj
"
[El-Maideh, 3]
Pastaj Allahu (Subhanehu ue Teala) i ka cekur ndalesat (haramet) tė llojit tė martesės ku thotė:
"U janė ndaluar juve (tė martoheni me): nėnat tuaja, bijat tuaja, motrat tuaja, hallat tuaja, tezet tuaja, bijat e vėllaut, bijat e motrės, nėnat tuaja qė ju kanė dhėnė gji, motrat nga gjiri, nėnat e grave tuaja (vjehrrat) dhe vajzat qė janė nėn kujdesin tuaj e tė lindura (prej tjetėr babai) nga gratė tuaja me tė cilat patėt kontakt, e nėse nuk ken pasur kontakt me to (me gratė), atėherė ska pengesė (tė martoheni me ato vajza), dhe (janė tė ndaluara) gratė e bijve tuaj qė janė tė lindjes suaj (jo tė bijėve tė adoptuar), dhe tė bashkoni (pėrnjeherė nė njė niqah) dy motra, pėrpos asaj qė ka kaluar."
[En-Nisa, 23]
Gjithashtu, ka cekur ndalesat nga fitimet ku thotė:
"E All-llahu e ka lejuar shitblerjen, por e ka ndaluar kamatėn."
[El-Bekare, 275]
Megjithatė, Allahu (Subhanehu ue Teala) ėshtė i mėshirshėm ndaj robėrve tė Tij. Na ka lejuar neve shumė gjėra tė llojeve tė ndryshme tė cilat nuk kemi mundėsi as ti numėrojmė. Pėr kėtė shkak, Allahu (Subhanehu ue Teala) nuk i ka cekur (nė Kuran apo hadithe) gjėrat e lejuara sepse ato janė tė shumta dhe nuk mund tė numėrohen, pori ka cekur gjėrat e ndaluara tė cilat janė tė kufizuara dhe qė ti dimė ato dhe tė ju largohemi atyre. Allahu (Subhanehu ue Teala) thotė:
"..e Ai ju sqaroi juve se ēka ėshtė e ndaluar pėr ju, pėrveē kur jeni detyruar (kur nuk keni tjetėr gjė)?"
[El-En'am, 119]
Kurse hallallin e ka lejuar nė pėrgjithėsi, me kusht qė tė jetė e mirė dhe jo e dėmshme. Allahu (Subhanehu ue Teala) thotė:
"O ju njerėz, hani nga ajo qė ėshtė nė tokė e qė ėshtė e lejuar dhe e mirė, e mos shkoni hapave tė djallit se ai ėshtė armik i hapėt i juaji."
[El-Bekare, 168]
Dhe prej mėshirės sė Allahut (Subhanehu ue Teala) ėshtė se e ka bėrė esencėn e gjėrave hallall (tė lejuar), derisa tė vijė ndonjė argument e ta ndaloj atė, dhe kjo ėshtė nga mirėsia e Tij (Subhanehu ue Teala), dhe zgjerim pėr robin e Tij, kurse ne duhet ti nėnshtrohemi Allahut (Subhanehu ue Teala) dhe ta falėnderojmė Atė.
Disa njerėz, nėse ua numėron dhe sqaron haramet ju ngushtohen gjokset e tyre nga tė lodhurit prej ligjeve tė Allahut (Subhanehu ue Teala), dhe kjo ėshtė pėr shkak tė imanit tė tij tė dobėt dhe moskuptimit tė drejt tė sheriatit (ligjit islam). A mos dėshirojnė kėta njerėz qė t“u numėrohen atyre gjėrat e lejuara kėshtu qė tė binden se feja e Allahut (Subhanehu ue Teala) ėshtė lehtėsim? Dhe a dėshirojnė qė t“u numėrohen atyre llojet e gjėrave tė mira e tu qetėsohen zemrat e tyre dhe tė binden se ligjet e Allahut nuk ua kanė ngushtuar jetėn atyre?
A dėshirojnė qė t“u tregohet atyre se u lejohet ngrėnia e mishit tė tė therurave nga devet, lopėt, delet, leprinjtė, kapronjtė, cjapat, pulat, pėllumbat, rosat, patat, apo t“u tregohet atyre se u lejohet t“i hanė ngordhėsirat e peshqve dhe karkalecave?
Dhe t“u tregohet atyre se u janė lejuar atyre: pemėt, perimet, fasulet, dhe tė vjelurat dhe tė korrurat tjera tė mira dhe tė dobishme.
Gjithashtu, t“u tregohet se u ėshtė lejuar atyre: uji, qumėshti, mjalta, vaji dhe uthulla.
Apo se kripa, erėza dhe piperi u ėshtė lejuar?
Dhe t“u tregohet se u ėshtė lejuar atyre pėrdorimi i: drurit, hekurit, dheut, shkopit, plastikės, xhamit dhe kauēukut.
Pastaj, u lejohet atyre hipja e kafshėve, veturave, trenave, anijeve, apo aeroplanėve.
Gjithashtu, t“u tregohet se u lejohet pėrdorimi i: kondicionerėve tė ajrit, frigoriferėve, valtriqes, mullirit, furrave, mjeteve pėr bluarjen e mishit, mjeteve pėr pėrgatitjen e lėngjeve, dhe mjeteve tjera tė mjekėsisė, inxhinierisė, llogaritjes, kamerave, astronomisė, ndėrtimtarisė, pastrimit tė ujit, apo mjeteve pėr nxjerrjen e naftės, mineraleve, apo mjetet pėr pastrim, pėr prodhimin e ėmbėlsirave, pėr botimin e librave, apo pėrdorimi i kompjuterėve, etj.
Apo, veshja e rrobave prej pambukut, leshit, lėkurės (te kafshėve tė lejuara), najlonit, etj., gjithashtu u ėshtė e lejuar.
Dhe esenca e ēėshtjeve tė martesės, shitblerjes, garancioneve (dorėzanisė), transferimit, qirasė, zanatit, tregtisė, farkėtarisė, rregullimi i makinave apo gjėrave elektronike, pėrkujdesja e bagėtive, etj., tė gjitha kėto nė esencė janė tė lejuara.
A mendon, o njeri, se kur do tė pėrfundonim sikur tė vazhdonim nė numėrimin dhe renditjen e gjėrave tė lejuara. Çfarė kanė kėta njerėz qė nuk arrijnė tė kuptojnė asnjė fjalė?
Kurse, sa i pėrket argumentimit tė tyre se feja ėshtė lehtėsim, ėshtė e vėrtetė mirėpo me kėtė kanė pasur pėr qėllim tė pavėrtetėn dhe mashtrimet e tyre.
Kuptimi i lehtėsimit nė kėtė fe nuk ėshtė lehtėsim sipas epsheve tė njerėzimit dhe mendimeve tė tyre, mirėpo lehtėsimi ėshtė sipas asaj me ēka ka ardhur Kurani dhe sunneti.
Ka dallim shumė tė madh nė mes tė praktikimit tė harameve (ndalesave) me argumentimin e pavlefshėm se feja islame ėshtė lehtėsim (dhe feja islame ėshtė lehtėsim pa dyshim) dhe nė mes tė marrjes sė lehtėsimeve tė cilat i ka lehtėsuar Allahu (Subhanehu ue Teala) si p.sh bashkimi i namazeve dhe shkurtimi i tyre nėse njeriu ėshtė udhėtar, apo mos agjėrimi gjatė udhėtimit. Gjithashtu, lehtėsim ėshtė dhėnia mes'h mesteve apo ēorapėve pėr vendasin njė ditė e njė natė (24 orė), kurse pėr udhėtarin 3 ditė dhe tri netė (72 orė), apo marrja e tejemumit nėse ekziston frika nga pėrdorimi i ujit, ose bashkimi i namazeve pėr tė sėmurin apo kur tė bie shi i madh. Gjithashtu, lejohet tė shikohet femra e huaj nėse e ke pėr qėllim ta martosh atė, apo tė zgjedhėsh nėse je pėrbetuar nė Allahun se do ta kryesh njė detyrė dhe nuk e ke kryer.
Allahu (Subhanehu ue Teala) ju ka lehtėsuar besimtarėve dhe i ka bėrė qė tė zgjedhin nė mes tė: lirimit tė robit, ushqimit tė dhjetė tė varfėrve ose veshmbathjen e tyre. Gjithashtu, Allahu (Subhanehu ue Teala) u ka lejuar besimtarėve qė nė gjendje tė jashtėzakonshme tė mungesės sė ushqimit ta hanė mishin e ngordhėsirės (edhepse ajo ėshtė haram), dhe shumė e shumė lehtėsime tė tjera qė i ka parashikuar ligji islam.
Duhet ta ketė parasysh ēdo musliman se atė ēka e ka ndaluar Allahu (Subhanehu ue Teala) apo Pejgamberi (SalAllahu alejhi ue selem), ka urtėsi. Prej tyre:
1. Allahu (Subhanehu ue Teala) i sprovon robėrit e Tij me gjėrat e ndaluara dhe shikon se si veprojnė ata.
2. Me kėtė dallohen banorėt e Xhennetit nga banorėt e Xhehennemit, sepse banorėt e Xhehennemit janė zhytur nė epshet e tyre pėr tė cilat do tė ndėshkohen, kurse banorėt e Xhennetit kanė bėrė durim nga ndalesat pėr tė cilin do tė shpėrblehen, dhe sikur mos tė ishte kjo sprovė nuk do tė dallohej mėkatari nga i devotshmi dhe ai i cili me pėrpikėri i kryen urdhrat e Allahut. Besimtarėt (me iman tė plotė) vėshtirėsitė e obligimeve i shikojnė me syrin e shpresės, duke shpresuar shpėrblimin e Allahut (Subhanehu ue Teala) dhe duke ju nėnshtruar urdhrave tė Allahut (Subhanehu ue Teala), kėshtu qė ta arrijnė kėnaqėsinė e Allahut (Subhanehu ue Teala) ndaj tyre, dhe atyre u lehtėsohen vėshtirėsitė. Kurse hipokritėt, vėshtirėsitė i shikojnė me syrin e dhimbjeve dhe vuajtjeve, kėshtu qė nxitja e tyre kah mėkatet ėshtė e madhe dhe respektimi i urdhrave tė Allahut do tė jetė e vėshtirė.
Ai i cili i largohet harameve (ndalesave) do ta shijon ėmbėlsirėn apo kėnaqėsinė e imanit; dhe ai i cili largohet nga haramet pėr hir tė Allahut, Allahu (Subhanehu ue Teala) do tė ja zėvendėsojė atė me diē mė tė mirė se ajo dhe do ta shijojė kėnaqėsinė e imanit nė zemrėn e tij.
| Pėrktheu: | Eroll Nesimi |
| Autor: | Muhammed Salih El Munexhxhid |
| Kuran dhe Sunnet © 2002-2008 |
|