|
Pyetja:
Kisha dėshiruar njė pėrgjigje tė detajuar nė lidhje me rregulat e pėrshėndetjes me gratė me dorė, si edhe mendimet e katė Imamėve dhe shumicės sė dijetarėve rreth kėsaj ēėshtje?
Pėrgjigje:
I Lavdėruar qoftė All-lahu s.v.t..
Sė pari:
Nuk i lejohet njė mashkulli, i cili beson nė All-llahun (Subhanehu ve Teala) dhe nė Ditėn e Gjykimit, qė tė vendos dorėn e tij mbi dorėn e njė gruaje e cila ėshtė e ndaluar pėr tė apo nuk ėsht prej mahrameve* tė tij. Ai, i cili vepron kėshtu, ka dėmtuar veten (ka bėrė mėkat).
Transmetohet nga Ma“kil ibn Jasar se ka thėnė:
" I Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) ka thėnė: “ Mė mirė ėshtė pėr ju shpuarja e kokės me njė gjilpėrė tė hekurtė, sesa prekja e njė gruaje, e cila nuk iu ėshtė e lejuar." (Transmetohet nga el-Taberani nė el-Kebir,486. Sheikh Albani (All-llahu e mėshiroftė) tha nė Sahih el-Xhaami“,5045 se ky hadith ėshtė sahih)
Ky hadith do tė ishte i mjaftueshėm pėr tė na tėrhequr vėrejtjen dhe pėr tė na pėrforcuar nė nėnshtrimin ndaj All-llahut (Subhanehu ve Teala), sepse na tregon se prekja e gruas (tė ndaluar) mund tė qojė nė sprovime dhe imoralitet. Ėshtė transmetuar se Aishja (Allahu e mėshiroftė), gruaja e Pejgamberit (alejhi selam) ka thėnė:
" Kur vinin gratė te i Dėrguari i All-llahut (salallahu alejhi ve selem), ato do tė provoheshin nė pėputhshmėri me fjalėt e All-llahut (Subhanehu ve Teala):
"O ti Pejgamber! Kur tė vijnė tek ti besimtaret pėr tė tė dhėnė besėn e besimit, se ato nuk do tė bashkojnė gjė nė adhurim me Allahun, se nuk do tė vjedhin, se nuk do tė bėjnė Zina (marrėdhėnie imorale tė paligjshme)..." el Mumtahineh,12
Ka thėnė Aishja (Allahu e mėshiroftė):
" Kush prej grave pajtohej me kėtė, kisht kaluar provėn, dhe kur gratė pajtoheshin me kėtė, i Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) u thoshte: “Shkoni, sepse ju e keni dhėnė besėn e besimit.“ Jo, (betohem) pėr All-llahun, dora e tė Dėrguarit tė All-lahut (salallahu alejhi ve selem) kurrė nuk ka prekur dorėn e ndonjė gruaje, ato e jepnin besėn e tyre vetėm me fjalė." Aishja (All-llahu e mėshiroftė) thotė: " Betohem nė All-llahun, i Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) merrte betimin nga gratė vetėm nė mėnyrėn se si e ka urdhėruar All-llahu (Subhanehu ve Teala), dhe dora e tė Dėrguarit tė All-llahut (salallahu alejhi ve selem) kurrė nuk ka prekur dorėn e ndonjė gruaje tjetėr. Kur merrte betimin nga ato, ai u thoshte,:“ E morra betimin e juaj tė besimit verbalisht.“ " (Transmeton Muslimi, 1866)
Ky njeri i bekuar, mė i miri i njerėzimit, udhėheqėsi i bijve tė Ademit nė Ditėn e Ringjalljes, nuk ka prekur gratė. Kjo, edhepse betimi i besimit zakonisht bėhej me dorė. Pra, ē“tė themi pėr njerėzit tjerė?
Transmetohet nga Umejmah, bija e Rakikah, se ka thėnė: " I Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) ka thėnė, “ Unė nuk i pėrshėndes gratė me dorė.“"
Sė dyti:
Nuk lejohet pėrshėndetja me dorė as pėrmes ndonjė pengese, siē janė perdet apo tė ngjashme. Hadithi i mėposhtėm, i cili lejon kėtė ėshtė daif (i dobėt): "Transmetohet nga Ma“kal ibn Jasaar se i Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) pėrshėndette gratė me dorė pėrmes pengesės (perde apo loj pėlhure)." (Transmeton el Taberani nė el Avsat, 2855)
El Hajtham thotė:
" Ky ėshtė trnsmetuar nga el Taberani nė el Kabir dhe el Avsat. Isnadi (zingjiri i transmetuesve) i tij pėrmban “Ataab ibn Harb, i cili ėshtė daif (i dobėt)." Maxhma“el-Zavaaķd, 6/39
Vali el Diin el “Iraaki ka thėnė:
" Fjalėt e Aishes, “ Ai merrte betimin e besimit nga gratė vetėm me fjalė“, na bėjnė nė kuptojmė se ai merte betimin pa prekur duart apo pėrshendetur me dorė gratė tė cilat jepnin betimin. Kjo poashtu na tregon se baj“ah (betimi i besimit) i burrave pranohej duke dhėnė dorėn dhe pėrshėndetur me ta, siedhe me fjalė, dhe mu kėshu ka qenė. Ajo qė transmetohet nga Aishja ishte e zakonshmja.
Disa nga mufasirinėt thonin se i Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) kėrkoi njė ēyp me ujė dhe zhyti dorėn e tij nė tė, pastaj zhytėn gratė duart e tyre nė tė (ēyp). Disa prej tyre thonin se ai nuk pėrshėndette gratė pėrmes pengesės dhe kishte njė mbulojė Katare mbi dorėn e tij. Thuhej poashtu se, Omeri (All-llahu e mėshiroftė) pėrshėndetej me to nė praninė e tij. Asnjė nga kėto transmetime nuk janė tė vėrteta, e posaēėrisht ky i fundit. Si do tė mund tė vepronte diēka Omeri (All-llahu e mėshiroftė) qė i Dėrguari (salallahu alejhi ve selem), i cili ishte ma“suum (i pagabueshėm) nuk do tė bėnte?!" Tarh el-Tathriib, 7/45
Sheikh ibn Baaz (All-llahu e mėshiroftė) ka thėnė:
" Shqyrtimi mė i drejtė ėshtė se kjo (pėrshėndtja e grave me dorė pėrmes pengesės) nuk ėshtė e lejuar asėsesi, sepse kjo del nga kuptimi i pėrgjithshėm i hadithit, nė tė silin i Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) ka thėnė, “ Unė nuk i pėrshėndes gratė me dorė.“, dhe kjo pėr tė larguar nga veprat qė mund tė qojnė nė mėkate." (Marrur nga Hashijat Mexhmuu“at Rasaa“il fi“l-Hixhab ve“l-Sufuur, f.69)
El Zejla“i ka thėnė:
" Sa i pėrket transmetimit se Ebu Bekri (All-llahu e mėshiroftė) kishte zakon tė pėrshėndetet me dorė me gratė e moshuara, poashtu ėshtė garib." (Nasab el Raajah, 4/240)
Ibn Haxher ka thėnė:
" Nuk mund ta gjejė kėtė hadith." (el Diraajah fi Takhreexh Ahadith el Hidaajah, 2/225)
Sė treti:
Sa i pėrket mendimeve tė katėr Imamėve, ato janė:
1- Menhegji Hanefi:
Ibn Nuxhejm ka thėnė:
" Nuk i lejohet mashkullit qė tė prekė fėtyrėn apo duart e njė gruaje, edhe nėse nuk ka rrezik tė epshit, sepse kjo ėshtė principiel haram dhe nuk ka asnjė arsyetim, i cili mund ta lejonte njė gjė tė tillė." el Bahr el Raa“ik, 8/219
2- Menhegji Maliki:
Muhammed ibn Ahmed (“Ulejsh) ka thėnė:
" Nuk ėshtė e lejuar pėr mashkullin qė tė prekė fėtyrėn apo dorėn e njė gruaje jo-mahram dhe poashtu nuk ėshtė e lejuar pėr tė, tė vendosė dorėn e tij mbi dorėn e saj pa pengesė. Aishja (All-llahu e mėshiroftė) ka thėnė: “ I Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) kurrė nuk ka marrur betimin e besimit tė grave me dorė; ai (salallahu alejhi ve selem) merrte betimin e tyre vetėm me fjalė.“ Nė njė transmetim tjetėr, “ Dora e tij kurrė nuk ka prekur dorėn e ndonjė gruaje, ai merrte betimin e besimit tė tyre vetėm me fjalė.“" (Manh el Xheliil Sharh Mukhtasar Khaliil, 1/223)
3- Menhegji Shafi“:
El Nevevi ka thėnė:
" Nuk ėshtė e lejuar tė preket gruaja, nė ēfarėdo mėnyre qoftė." el Mexhmu“, 4/515
Vali el Diin el “Iraaki ka thėnė:
" Kjo na tregon se i Dėrguari (salallahu alejhi ve selem) nuk ka prekur dorėn e asnjė gruaje pos grave tė veta dhe robėreshave, qoftė me rastin e marrjes sė betimit apo nė raste tjera. Nėse nuk ka bėrė njė gjė tė tillė, edhe duke pasur parasysh faktin se ka qenė i pagabueshėm dhe larg dyshimeve, atėherė ėshtė mė se e logjikshme qė tė tjerėt t“i pėrmbahen kėsaj ndalese. Nga teksti mund tė kuptojmė se ai (salallahu alejhi ve selem) distancohej nga veprimi i tillė sepse ka qenė e ndaluar pėr tė tė veprojė ashtu. Fukahatė nė sahabėve tonė si edhe tė tjerėt kanė thėnė se ėshtė haram tė preket gruaj jo- mahram, qoftė edhe nėse preken pjesė tė trupit tė cilat nuk janė avret, siē ėshtė fėtyra e saj. Por, ata dalluan nė mendimet e tyre kur ishte fjala pėr rastet ku nuk ka rrezik pėr fitneh (sprovim) dhe epsh. Ndalesa pėr prekje ėshtė mė e fortė se ndalesa pėr shikim dhe ėshtė haram kur nuk ka arsye qė do ta lejonte atė. Nė raste tė arsyeshme, p.sh. trajtim mjeksor, nxjerrja e dhėmbit apo trajtimi i syve, etj., nėse nuk ka gra tė cilat mund ta bėjnė njė gjė tė tillė, atėherė e lejuar pėr njė jo- mahram ta bėjė njė gjė tė tillė, sepse ka arsyetim (nevojė) pėr njė gjė tė tillė. Tarh el Tathriib, 7/45,46
4- Menhegji Hanbeli
Ibn Muflih ka thėnė:
" Ebu Abd-Allah (Imam Ahmedi) (All-llahu e mėshiroftė) ėshtė pyetur nė lidhje me mashkullin i cili pėrshėndet gratė me dorė. Ai tha, “JO“, dhe ishte bindur se ėshtė haram. Unė e pyeta se, a mund tė pėshėndetet me dorė pas njė pengese,? Ai tha “JO“"
Sheikh Taki el Diin poashtu preferonte mendimin se ėshtė haram dhe si arsyetim dha se prekja ėshtė mė serioze se shikimi. El Adaab el Shariah, 2/257
All-llahu (Subhanehu ve Teala) e di mė sė miri.
Mos na harroni nė duatė e juaja, insha All-llah |